شکاف قیمتی در بازار فولاد ایران؛ زنجیره‌ای ناهماهنگ با منافع متضاد

شکاف قیمتی در بازار فولاد ایران؛ زنجیره‌ای ناهماهنگ با منافع متضاد

توازن از دست‌رفته در زنجیره تولید فولاد

بازار فولاد کشور طی هفته‌های اخیر با یکی از جدی‌ترین ناهماهنگی‌های قیمتی میان بخش‌های مختلف زنجیره مواجه شده است. بخش معدنی به‌عنوان تأمین‌کننده اصلی، همچنان بر پایه ریال قیمت‌گذاری می‌شود، درحالی‌که شمش بلوم در میانه زنجیره با قیمت‌های معادل دلار و بازار صادرات معامله می‌شود. این شکاف بزرگ، تعادل طبیعی زنجیره تأمین فولاد را به‌هم زده و توسعه پایدار آن را با تهدیداتی جدی مواجه کرده است.

اختلاف قیمت شمش و آهن اسفنجی؛ فراتر از معیارهای مجاز

در حال حاضر، قیمت آهن اسفنجی در بازار داخلی حدود ۱۹,۲۵۰ تومان (با ارزش افزوده) است، درحالی‌که شمش بلوم با قیمت ۳۷,۴۳۵ تومان به فروش می‌رسد. این تفاوت تقریباً ۹۴ درصدی، فاصله‌ای بیش از ۲.۵ برابر سقف مجاز ۳۵.۵ درصدی است که توسط سازمان‌های ناظر تعیین شده.
افزایش بیش از حد قیمت شمش نسبت به ماده اولیه نه‌تنها علامتی از عدم کنترل بازار است، بلکه موجب تضعیف سرمایه‌گذاری در بخش‌های ابتدایی زنجیره مانند معدن و کنسانتره نیز شده است.

صادرات شمش؛ سود دلاری فقط برای میانی‌ها

بررسی نرخ‌های جهانی نشان می‌دهد که شمش فولادی ایران در بازار بین‌المللی حدود ۴۱۳ دلار به ازای هر تن معامله می‌شود. این بدان معناست که همان شمش در بازار داخلی با نرخی نزدیک به ۸۷,۰۷۵ تومان قیمت‌گذاری شده است.
در حالی‌که بخش میانی زنجیره از این مزیت ارزی بهره می‌برد، بخش معدن و مواد اولیه، همچنان با قیمت‌های ریالی و بدون سود صادراتی، بار زنجیره را به دوش می‌کشد. این عدم تعادل، یک هشدار جدی برای کل ساختار تولید فولاد در کشور است.

تضاد در سیاست‌های صادراتی فولاد

نکته مهم دیگر، تمرکز صادراتی بر شمش خام به‌جای محصولات نهایی مانند میلگرد است. صادرات میلگرد ایران به عراق کاهش یافته، اما صادرات شمش تا ۷ برابر افزایش داشته است. این الگو نه‌تنها با منطق توسعه صنعتی در تضاد است، بلکه خطر خام‌فروشی مزمن را برای اقتصاد فولاد ایران به همراه دارد.

آمار صادراتی: افزایش حجمی، افت درآمدی

طبق آمار رسمی، صادرات زنجیره فولاد در سه‌ماهه نخست سال جاری از نظر حجمی ۷ درصد رشد داشته، اما از نظر درآمدی ۴.۷ درصد کاهش یافته است.
در بازه چهارساله، صادرات حجمی ۱۳ درصد و ارزش دلاری آن تنها ۷ درصد افزایش داشته که نشان‌دهنده کاهش سودآوری نسبت به رشد فیزیکی صادرات است.

رشد صادرات کنسانتره؛ تهدیدی برای تولید داخل

در چهار ماهه نخست سال، صادرات کنسانتره آهن ۷۸ درصد رشد داشته است. اگرچه این رقم از نگاه ارزی مثبت به‌نظر می‌رسد، اما برای تولیدکنندگان داخلی زنگ خطری است. کاهش دسترسی به مواد اولیه داخلی می‌تواند منجر به افزایش هزینه تولید و کاهش انگیزه سرمایه‌گذاری در داخل شود.

راهکار توازن در زنجیره فولاد چیست؟

برای خروج از این وضعیت نامتوازن، سیاست‌گذاران باید با رویکردی واقع‌بینانه و متکی بر منطق بازار عمل کنند. مهم‌ترین پیشنهادها عبارتند از:

• بازنگری در فرمول قیمت‌گذاری زنجیره فولاد
• ایجاد مکانیسم انتقال سود ارزی به بخش معدن
• افزایش ارزش‌افزوده داخلی به جای خام‌فروشی
• تقویت تولید نهایی به‌جای صادرات نیمه‌تمام

نتیجه‌گیری

زنجیره تولید فولاد ایران نیازمند یک نقشه راه منسجم و هوشمندانه است. تا زمانی‌که سود حاصل از صادرات تنها در بخش میانی باقی بماند و تأمین‌کنندگان اولیه نادیده گرفته شوند، توازن اقتصادی، رقابت‌پذیری جهانی و پایداری تولید داخلی در معرض تهدید باقی خواهد ماند.